GEBELIK, KISIRLIK VE DUSUK ILE TIROID ILISKISI
Prof Dr Metin Ozata
Endokrin ve Guatr Uzmani
Tiroid hastaliklari kadinlarda adet duzenini ve yumurtlamayi bozarak gebe kalmayi onleyebilmektedir.
Cocuk istedigi halde gebe kalamayan kadinlarda yapilacak tetkikler TSH, serbest T3, serbest T4 ve anti-TPO antikor duzeyleridir. TSH duzeyi 1.5’dan yuksek olan bu tur kadinlarda tiroid hormon ilaciyla yapilan tedaviler faydali olmaktadir. Anti-TPO antikoru yuksek olan ancak gebe kalamayan kadinlarda da tiroid hormon ilaci verilebilir. Selenyum destegi de bu kadinlar icin faydali olabilmektedir.
Tiroid hormonlari fazla calisan kadinlarda ise ayri bir tedavi plani uygulanir.
Gebe kalamayan kadinlarda iyot yetmezligi olup olmadiginin da arastirilmasi gerekir. Iyot yetmezligi yumurtlamayi bozabilmektedir.
Tup bebek yaptirmak isteyen kadinlarin anti-TPO antikorlari yuksekse basarisizlik artmaktadir. Bu hastalarda aspirin veya dusuk doz heparin uygulamasinin faydali oldugunu bildiren calismalar yayinlanmistir.
Tiroid bezinin az calismasi veya fazla calismasi kadinlarda adet duzensizligi yapmakta ve gebe kalmayi onlemektedir.
Gebe kalamamak veya kisirlik sorunu kadinlarda genellikle endometriozis denen rahim icini orten tabakanin hastaligi (% 11), rahim tuplerindeki hastalik (% 30) ve yumurtaliklarin iyi calismamasi (% 59) nedeniyle olusur.
Gebe kalamayan kadinlarin % 18’inde anti-TPO antikoru kanlarinda yuksek olarak bulunur. Buna karsilik endometriozis isimli rahim hastaligi olan kadinlarda ise anti-TPO antikoru % 50’sinde, yani her 2 hastadan birinde yuksek olarak saptanir. Bu antikor yuksekliginin gebe kalmayi nasil onledigi tam olarak bilinmemektedir. Bilinen bir mekanizma bu antikorlarin tiroid bezinin az calismasina neden oldugu ve bu nedenle yumurtlamayi bozdugu seklindedir.
Anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlarda ve tiroid bezi az calisanlarda tup bebek basari orani dusuktur. Bu nedenle bu kadinlarin tup bebek islemi oncesi tedavi edilmeleri gerekir.
Tiroid bezinin az calismasi, adet sikligini azalmakta ve adetlerde olusan kanama miktarini artirmaktadir. Cok fazla olusan adet kanamalari bu hastalikta olusan kan pihtilasmasindaki azalmaya veya kanin fazla sulanmasina baglidir. Hipotiroidisi olan kadinlarin % 23.4’unde ise adet duzensizligi vardir.
Tiroid bezi az calisan kadinlarda cinsel istekte azalma oldugu gibi yumurtlama da bozulur ve gebe kalma sansi azalir. Hafif tiroid bezi yetmezligi olanlar (sadece TSH hormonu yuksek, fakat T3 ve T4 hormonu normal olanlar) gebe kalsalar bile dusuk sikligi fazladir.
Yukarida belirtilen nedenlerle tup bebek icin basvuracak bayanlar veya kisirlik problemi olan kadinlar mutlaka TSH, T4 ve anti-TPO antikor olcumlerini yaptirmalidirlar. Annenin tiroid hormonlarinin normal olmasi ozellikle gebeligin ilk 3 ayinda bebegin beyin gelisimi icin cok onemlidir. Bebegin beyin gelisimi bu ilk 3 ayda anneden gobek kordonu yoluyla gelen tiroid hormonlarina baglidir. Annede tiroid hormonlari az ise bebegin beyin gelisimi iyi olmamaktadir. 12nci haftadan sonra bebek kendi tiroid hormonlarini yapmaya basladigindan ilk 3 ay buyuk onem tasimaktadir.
Annede gebelik baslangicinda mevcut olan tiroid bezi yetmezligi (tiroid hormonlarinin az olmasi) bebegin zeka seviyesinin (IQ) dusuk olmasina neden olmaktadir. Yapilan bilimsel calismalar tiroid hormonlari dusuk bir anneden dogan cocuklarda zeka (IQ) seviyesinin %85’in altinda oldugunu gostermistir. Bu cocuklarin okul basarilari ve arkadaslariyla olan iliskileri de dusuktur. Bu nedenle hamile kaldigini ogrenen tum anne adaylari vakit gecirmeden tiroid hormon tetkiklerini yaptirmalidirlar.
Her 100 gebenin 2 veya 3’unde teshis edilmemis tiroid yetmezligi vardir. Bu yetmezlik ozellikle kanlarinda anti-TPO antikoru yuksek olan gebelerde daha da fazla olup % 15 oraninda gorulur. Bu nedenle gebe kalmadan once kaninizda anti-TPO antikoru yuksek ise gebelikte tiroid hormon yetmezligine girme ihtimaliniz artiyor demektir.
Gebelik doneminde iyot eksikligi olan kadinlarda da tiroid hormonlarinda azalma olusmaktadir. Bu nedenle gebelik suresince iyotlu tuz yemek cok onemlidir.
Onceden tiroid yetmezliginiz varsa kullandiginiz Levotiroksin ilacinin dozunu hamile kaldiginizi ogrenince ayarlamak icin Endokrinoloji uzmani bir doktora giderek tetkiklerinizi yaptirin ve onun takibine girin.
Tiroid yetmezligi olan gebelerde dusuk riskinin arttigini da unutmayin. Tiroid bezi az calisan kadinlarda dusuk sayisinin gebeligin 4 ile 6. aylari arasindaki donemde dort kat daha fazla oldugu saptanmistir.
Tiroid yetmezligi saptanan gebelerde tedavi cok kolaydir. Kullanacaginiz Levotiroksin ilaci hormonlarinizi hemen duzeltir.
Bebegin zeka gelisimini etkileyen onemli diger bir durum annenin yeteri kadar iyot alip almamasidir. Gebelik ve emzirme donemindeki iyot yetmezligi bebeklerde zeka geriligi yapmaktadir. Gebe ve emziren kadinlar iyot ihtiyacini iyotlu tuz yiyerek veya iyot iceren multivitaminler alarak karsilayabilirler. Bir gebenin gunde 200 mikrogram iyot almasi gerekir. Bu miktardaki iyot multivitamin ilaclarda bulunan iyot ile saglanabilir. Emziren kadinlarda ise gunde 290 mikrogram iyot alinmasi gerekir.
KAYNAK: Prof Dr Metin Ozata, 99 Sayfada Tiroid Hastaliklari, 2008 Is Bankasi yayini