GEBELIK DIYABETI
Ilk defa gebelik sirasinda ortaya cikan veya ilk defa gebelikte fark edilen seker hastaligina “Gebelik Diyabeti” denir. Buna Latince Gestasyonel Diyabet denmektedir. Gebeliklerin yaklasik %3’unde gorulur. Bu kadinlarda gebe kalmadan once seker hastaligi yoktur. Bu kadinlarda insulin yuksek olmasina ragmen etkisini gosteremez. Gobek kordonu (plasenta) tarafindan yapilan hormonlar insulinin etkisini onler ve kan sekeri yukselir. Bu etki genellikle gebeligin 20-24uncu haftalarinda artar. Ancak sisman olan kadinlarda gebeligin ilk ayinda da yuksek kan sekeri olabilir. Plasenta (gobek kordonu) buyudukce salgiladigi hormonlar artar ve insulin etkisi kaybolarak kan sekerinde yukselme baslar. Dogumla birlikte plasenta (gobek kordonu) atildigindan bu hormonlar kaybolur ve seker hastaligi da kaybolur.
Gebelikle seker hastaligina yakalanma riski olan kadinlar sunlardir:
Ailesinde seker hastaligi olanlar.
Sisman veya kilolu kadinlar
Onceki dogumda iri bebek (>4 Kg) doguranlar
Dusuk yapanlarda
Gebe kaldiginda yasi 25’den buyuk olanlar
Onceki gebeliginde sekeri yukselenler
Idrarda seker cikanlar
Kaninda cinko, selenyum, antioksidan vitamin dusuklugu olan kadinlar
Yukarida sayilan ozellikler varsa gebeligin ilk ayinda seker yukleme testi yapilmalidir. Bu testte seker hastaligi cikmaz ise gebeligin 20-24uncu haftasinda tekrar seker yukleme testi yapilmalidir.
100 gram glukozla yapilan seker yukleme testinde;
Aclik kan sekeri 95mg/dl
1.saat kan sekeri 180mg/dl
2.saat kan sekeri 155mg/dl
3.saat kan sekeri 140mg/dl
Iki veya fazla deger (olcum) bu rakamlardan fazla ise gebelik seker hastaligi vardir.
Tarama Testi:
Gebelik diyabeti kadinda hicbir belirti yapmadigindan butun gebeler mutlaka taranmalidir. 50 gram sekerle yapilan tarama testi gebeligin 24-28.haftasinda yapilar. Gunun herhangi bir saatinde 50 gram glukoz icilir ve bir saat sonra kan sekerine bakilir. 140mg/dl ve fazla ise seker hastaligi riski vardir ve bu kisilerde 100 gr lik seker yukleme testi yapilir. 140mg/dl nin altinda cikarsa seker yok demektir.
Gebe bir kadinda aclik kan sekeri 126 mg/dl’den fazla veya rastgele olculen kan sekeri 200 mg/dl’den fazla ise muhtemelen gebelik oncesi de seker hastaligi vardir denebilir.
Gebelikte seker hastaligi cikan kadinlarda kan sekeri genellikle 24.haftada ciktigindan cocuklarda anormallik olmaz. Cocuklarda anormallik ancak ilk 3 ayda kan sekeri yuksek ise olabilir. Ancak gebelik oncesi seker hastaligi varsa bu kadinlarda kan sekeri kontrolu buyuk onem tasir.
Gebelikte olusan seker hastaliginin riski cocugun iri dogmasidir. Anneden gelen kan sekeri fazla olunca bebegin pankreasi fazla insulin yapar ve bu da yag olusumunu artirarak babegin iri olmasina neden olur.
Eger bebek iriyse sezeryan yapmak gerekebilir. Bebekte dogumdan sonra kan seker dusuklugu olabilir. O nedenle bebegin kan sekerini olcmek gerekir. Ayrica bu bebeklerde kan kalsiyum ve magnezyum seviyesi dusuk olabileceginden kontrolu gerekir. Bu nedenle kan sekerinin iyi kontrol edilmesi gerekir. Kan sekeri 60-120mg/l arasinda tutulmali ve evinizde kan seker olcumlerini sik sik yapmalisiniz.
Aclik, tokluk 1.saat ve tokluk 2.saat kan sekerleri olculmeli, ayrica aksam yemek oncesi ve gece 22.30 da kan sekeri olculmelidir. Aclik kan sekeri < 95 mg/dl, tokluk 1. saat kan sekeri < 140 mg/dl, tokluk 2. saat kan sekeri < 120 mg/dl olmalidir.
Ayrica zaman zaman idrarda keton olcumu yapilmalidir. Keton idrarda varsa beslenmeniz iyi degil demektir.
Aclik kan sekeri diyete ragmen 105mg/dl yi gecerse ve tokluk 2.saat 120 mg/dl yi gecerse insulin tedavisine gecmek gerekir.
Gebelik diyabetinde takip iki yonlu olur. Birincisi annenin kan sekerinin ayarlanmasi, ikincisi kadin dogum uzmani tarafindan bebegin gelisiminin incelenmesidir. Bu nedenle aclik kan sekeri 105 mg/dl’yi gecince insulin tedavisine gecmekte fayda vardir.
Gebelik suresince yapilacak diger testler:
Ultrason ile bebegi takip etmek
Bebek kalp atimi takip edilir.
Amniosentez: Down sendromu icin yapilir. Yasi 35 den buyuk kadinlarda yapilmalidir.
Bebeginizde seker hastaligi gelismez. Ancak sizde ilerde seker hastaligi gelisme riski yuksektir. Ilk 10-15 yil icinde bu risk fazladir. Bu nedenle 6 ayda bir aclik ve tokluk kan sekerine baktiriniz.
Gebelik suresince 12 kg almaniz uygundur.
Egzersiz gebe diyabetlide buyuk onem tasir. Gebe kadinlarin haftanin 4-5 gunu yuruyus yapmalari gerekir. Yuruyus disinda aerobik egzersizler de her gun 45 dakika yapilmalidir. Egzersiz kan sekerini dusurur.
Beslenmede sebze, tam tahillar, kuru baklagiller, posali gidalar tercih edilmelidir. Zeytinyagi yenmeli, tam bugday ekmegi , yagsiz yogurt ve yagsiz sut tuketilmelidir. Margarin yenmemelidir. Gebelikte karbonhidrat alimi sinirlanmali ve karbonhidratlar total kalorinin % 40’indan az olmalidir. Bunu diyetisyeniniz ayarlayacaktir.
Tansiyon olcumu ve takibi de onem tasir. Buyuk tansiyon 14’u , kucuk tansiyon 9’u gecerse doktorunuza basvurunuz.
Gebelikte kan sekeri kontrolu neden onemlidir?
HbA1c gebeligin ilk aylarinda 8’in uzerinde ise dusuk riski 3 kat artar
Diyabetik kadinlarin cocuklarinda sakatlik orani %8-13 iken seker hastasi olmayan kadinlarda %2-4 dur. HbA1c yuksek ise sakat cocuk orani o oranda artar
Kan sekeri >250mg/dl ise erken dogum riski artar.
Gebeligin ikinci yarisinda yuksek kan sekerleri iri bebek, bebekte zor solunum, bebekte seker dusuklugu, sarilik, polisitemi, kalsiyum dusuklugu ve kalp problemlerine neden olur.
Gebe diyabetlide kan sekeri ne olmali?
Aclik kan sekeri: 60-90mg/dl
Tokluk 1saat:<120 mg/dl
Tokluk 2.saat: <120mg/dl
Insulin Baslanmasi:
Insulin baslanan gebeler evde kan seker olcumu yaparak takip yapmak zorundadir. Insulin gunde 2 kez yapilabildigi gibi 4 kez de yapilabilir. Aclik ve tokluk kan sekerleri yukarida verilen hedefler gibi olmalidir. Eger kan sekeri yuksek ise endokrinoloji uzmanina basvurunuz. Insulin olarak kisa ve orta etkili insulinler kullanilabilir. Uzun etkili insulinler ile ilgili yeteri kadar calisma yoktur. Gebelikte ilac (hap) seklindeki diyabet ilaclari kullanilmamalidir.
Dogum:
Dogum genellikle 38. haftada yapilir. Dogum esnasinda kan sekeri yuksek ise serum ile insulin verilebilir. Sezaryene cocugun durumuna gore karar verilir.
Dogum Sonrasi:
Annenin beslenmesi gebelikte oldugu gibi devam eder. Kan sekeri kendiliginden duzelir ve insulin kesilebilir. Dogum oldugu gun ve ertesi gunler kan sekeri olcumu yapilmalidir. Eger dogum sonrasi seker normal ise dogumdan 1-2 ay sonra yine kan sekeri olcumu yapilmalidir. Gebeliginde sekeri yukselen tum kadinlarda daha sonraki yillarda seker hastaligi gelisme riski yuksektir. Bu nedenle bu kadinlarin duzenli egzersiz yapmasi ve kilo vermesi yaninda saglikli beslenmeleri gerekir. Ayrica 6 ayda bir aclik ve tokluk kan sekeri olcmekte fayda vardir. Daha sonra tekrar hamile kalacaklarsa seker hastaligi gelisme riski fazla oldugundan onceden endokrinoloji doktoruna basvurmalari gerekir.